Çocuklarda Çölyak Hastalığı: Belirtileri, Testleri ve Endoskopi Ne Zaman Gerekir?

Birçok ebeveyn çölyak hastalığını yalnızca ishal ve kilo kaybıyla ilişkilendirir.

Oysa çocuklarda çölyak hastalığı her zaman bu kadar belirgin belirtilerle ortaya çıkmaz.

Bir çocukta uzun süren ishal ve kilo alamama görülürken başka bir çocukta kabızlık, tekrarlayan karın ağrısı, şişkinlik veya demir eksikliği ön planda olabilir. Bazı çocuklarda ise belirgin bir sindirim sistemi şikâyeti olmayabilir.

Bu nedenle yalnızca:

“Çocuğumda ishal var mı?”

sorusuna bakmak yeterli değildir.

Daha önemli soru şudur:

Çocuğun belirtileri, büyüme seyri ve kan testleri birlikte değerlendirildiğinde çölyak hastalığını düşündüren bir tablo var mı?

Çölyak hastalığı yalnızca belirtilere bakılarak teşhis edilemez. Tanıda genellikle kan testleri ilk basamaktır. Ayrıca testler tamamlanmadan önce çocuğun gluten içeren besinleri bırakması önerilmez; çünkü glutensiz beslenmeye erken başlamak test sonuçlarının doğruluğunu etkileyebilir.

Çocuklarda çölyak hastalığı nedir?

Çölyak hastalığı, genetik olarak yatkın kişilerde gluten tüketiminin bağışıklık sistemi üzerinden ince bağırsağa zarar verebildiği kronik bir hastalıktır.

Gluten özellikle:

• buğdayda,
• arpada,
• çavdarda

bulunan proteinlerin genel adıdır.

Çölyakta gelişen bağışıklık yanıtı ince bağırsak yüzeyine zarar verebilir. Bu durum bazı çocuklarda besin öğelerinin emilimini etkileyebilir.

Bu nedenle hastalık sadece bağırsak şikâyetleriyle değil, kilo alamama, büyümenin yavaşlaması, demir eksikliği veya ergenliğin gecikmesi gibi bulgularla da ortaya çıkabilir.

Çocuklarda çölyak belirtileri nelerdir?

Çölyak hastalığının belirtileri çocuktan çocuğa değişebilir.

Sindirim sistemiyle ilişkili belirtiler arasında:

• tekrarlayan karın ağrısı,
• karında şişkinlik,
• uzun süren veya tekrarlayan ishal,
• kabızlık,
• gaz,
• bulantı,
• kusma,
• gevşek, yağlı veya kötü kokulu dışkı

görülebilir.

Bunun yanında bazı çocuklarda:

• kilo alamama,
• kilo kaybı,
• boy uzamasında yavaşlama,
• demir eksikliği,
• halsizlik,
• ergenliğin gecikmesi,
• ağız içinde tekrarlayan yaralar,
• diş minesinde bozukluklar

gibi bağırsak dışı bulgular da görülebilir.

Buradaki önemli nokta şudur:

Bu belirtilerin hiçbiri tek başına çölyak hastalığı anlamına gelmez.

Tanı, belirtiler ile uygun testlerin birlikte değerlendirilmesine dayanır.

Çocuklarda çölyak ile buğday alerjisi aynı şey midir?

Hayır.

Çölyak hastalığı ile buğday alerjisi birbirinden farklı durumlardır.

Çölyakta glutenle ilişkili bağışıklık yanıtı ince bağırsağa zarar verebilir.

Buğday alerjisinde ise bağışıklık sistemi buğdaydaki belirli proteinlere karşı alerjik reaksiyon geliştirir. Bu durumda:

• kurdeşen,
• kaşıntı,
• dudak veya yüzde şişme,
• kusma,
• hırıltı,
• solunum güçlüğü

gibi belirtiler ortaya çıkabilir.

Bu nedenle:

çölyak hastalığı ≠ buğday alerjisi.

Çocukta belirli bir gıdayı yedikten kısa süre sonra alerjik belirtiler ortaya çıkıyorsa, çocuklarda gıda alerjisi belirtileri ve tedavisi hakkında hazırlanan ayrı rehber daha uygun bilgi sunar. DRFK’nin Türkçe içeriğinde gıda alerjisi de çölyaktan ayrı bir klinik durum olarak ele alınmaktadır.

Çocuk çölyak hastası olup ishal yaşamayabilir mi?

Evet.

Çölyak hastalığı olan her çocukta ishal görülmez.

Bazı çocuklarda ön plandaki belirti:

• kabızlık,
• karın ağrısı,
• şişkinlik,
• kilo alamama,
• demir eksikliği,
• veya büyümenin yavaşlaması

olabilir.

Bazı çocuklarda ise sindirim sistemi belirtileri oldukça hafif olabilir.

Bu nedenle:

“İshal yoksa çölyak da yoktur.”

şeklinde düşünmek doğru değildir.

Uzun süren ishal çölyak belirtisi olabilir mi?

Olabilir.

Özellikle uzun süren veya tekrarlayan ishal;

kilo alamama, karında şişkinlik veya beslenme sorunlarıyla birlikteyse

çölyak hastalığı değerlendirilmesi gereken olasılıklardan biri olabilir.

Ancak çocuklarda kronik ishalin çölyak dışında da birçok nedeni vardır.

Bu nedenle doktor yalnızca ishalin varlığına değil:

ishalin süresine → dışkının özelliğine → büyüme durumuna → eşlik eden belirtilere

birlikte bakar.

Kabızlık çölyak hastalığının belirtisi olabilir mi?

Evet, bazı çocuklarda olabilir.

Çölyak denildiğinde çoğu kişinin aklına ishal gelse de ESPGHAN kılavuzu kronik veya tekrarlayan kabızlığı da uygun klinik tabloda çölyak testi düşünülmesini gerektirebilecek belirtiler arasında saymaktadır.

Ancak kabızlık çocuklarda çok yaygındır ve çoğu kabızlık vakasının nedeni çölyak değildir.

Çölyak açısından değerlendirme özellikle kabızlıkla birlikte:

• kilo alamama,
• büyümede yavaşlama,
• devamlı şişkinlik,
• demir eksikliği,
• veya ailede çölyak öyküsü

varsa daha anlamlı hale gelebilir.

Kabızlığın daha sık nedenlerini anlamak için çocuklarda kabızlık nedenleri ve tedavisi rehberine bakılabilir.

Çocuğun dışkıyı bilinçli olarak tuttuğu bir davranış söz konusuysa, çocuklarda kaka tutma neden olur ve nasıl çözülür? içeriği bu farklı mekanizmayı ayrıntılı açıklar.

Tekrarlayan karın ağrısı çölyak belirtisi midir?

Tek başına karın ağrısı çölyak hastalığını göstermez.

Karın ağrısı çocukluk döneminde çok yaygındır.

Ancak tekrarlayan karın ağrısına:

• uzun süren ishal,
• devamlı kabızlık,
• belirgin şişkinlik,
• kilo alamama,
• büyümenin yavaşlaması,
• veya açıklanamayan demir eksikliği

eşlik ediyorsa çölyak hastalığının araştırılması gündeme gelebilir. ESPGHAN da kronik veya tekrarlayan karın ağrısını uygun klinik tabloda çölyak testinin düşünülebileceği belirtiler arasında belirtmektedir.

Burada önemli olan:

tek bir belirti değil, belirtilerin birlikte oluşturduğu örüntüdür.

Kusma çocuklarda çölyak belirtisi olabilir mi?

Bazı çocuklarda bulantı veya tekrarlayan kusma görülebilir.

Ancak kusmanın çocukluk çağında çok sayıda farklı nedeni vardır.

Çölyak açısından anlamı özellikle kusmanın:

karın ağrısı + şişkinlik + bağırsak alışkanlığında değişiklik + kilo alamama

gibi başka bulgularla birlikte olması durumunda artabilir.

Bu nedenle tekrarlayan kusmayı yalnızca çölyakla açıklamak doğru değildir.

Çölyak hastalığı çocuğun kilo almasını engeller mi?

Bazı çocuklarda evet.

İnce bağırsaktaki hasar besin öğelerinin emilimini etkileyebildiği için çölyak hastalığı:

• beklenenden az kilo alma,
• kilo kaybı,
• büyümenin yavaşlaması,
• veya boy uzamasının etkilenmesi

ile ortaya çıkabilir.

Ancak kilo alamama çölyak hastalığına özgü değildir.

Bir çocuk:

• yeterli kalori tüketmediği,
• çok seçici beslendiği,
• sık kustuğu,
• kronik ishal yaşadığı,
• veya başka sağlık sorunları bulunduğu

için de kilo alamayabilir.

Bu nedenle doktor yalnızca bugünkü kiloya değil, çocuğun aylar ve yıllar içindeki büyüme eğrisine bakar.

Çölyak demir eksikliğine neden olabilir mi?

Evet.

Özellikle açıklanamayan veya tekrarlayan demir eksikliği anemisi, çölyak hastalığının bağırsak dışındaki belirtilerinden biri olabilir.

ESPGHAN, kronik demir eksikliği anemisini çölyak açısından değerlendirme düşünülebilecek durumlardan biri olarak belirtmektedir.

Ancak çocuklarda demir eksikliğinin birçok nedeni vardır.

Bu nedenle:

demir düşüklüğü = çölyak

şeklinde doğrudan bir sonuca gidilmez.

Doktor büyüme, beslenme, bağırsak şikâyetleri ve aile öyküsüyle birlikte değerlendirir.

Çölyak çocuğun boy uzamasını etkileyebilir mi?

Bazı çocuklarda etkileyebilir.

Besinlerin yeterince emilememesi büyüme döneminde daha önemlidir. Çölyak hastalığı çocuklarda büyüme hızının yavaşlaması veya boyun beklenenden kısa kalmasıyla da kendini gösterebilir.

Bu nedenle doktor yalnızca kiloyu değil:

kilo → boy → büyüme hızı → önceki ölçümler

şeklinde tüm büyüme seyrini değerlendirebilir.

Hangi çocuklarda çölyak hastalığı olasılığı daha yüksektir?

Çölyak genetik yatkınlıkla ilişkilidir.

Özellikle birinci derece akrabasında çölyak hastalığı bulunan çocuklarda hastalığın görülme olasılığı genel topluma göre daha yüksektir.

ESPGHAN ayrıca bazı gruplarda çölyak değerlendirmesinin daha önemli olabileceğini belirtmektedir. Bunlar arasında:

• tip 1 diyabet,
• otoimmün tiroid hastalıkları,
• Down sendromu,
• Turner sendromu,
• Williams-Beuren sendromu,
• IgA eksikliği

bulunur.

Ancak risk grubunda olmak çölyak tanısı anlamına gelmez.

Çocuklarda çölyak testi ne zaman yapılır?

Çölyak testi her karın ağrısı veya kabızlık yaşayan çocuğa otomatik olarak yapılmaz.

Test özellikle aşağıdaki gibi devamlı veya açıklanamayan bir tablo olduğunda düşünülebilir:

• kronik veya tekrarlayan ishal,
• uzun süren kabızlık,
• tekrarlayan karın ağrısı,
• sürekli şişkinlik,
• tekrarlayan bulantı veya kusma,
• kilo alamama,
• kilo kaybı,
• büyümenin yavaşlaması,
• kronik demir eksikliği,
• veya ailede çölyak hastalığı.

ESPGHAN bu belirtilerin ve risk durumlarının birçoğunu çölyak hastalığı için vaka bulma kapsamında değerlendirmektedir.

Çocuklarda çölyak testi nedir?

Çocuklarda çölyak değerlendirmesi genellikle çocuk gluten tüketmeye devam ederken yapılan kan testleriyle başlar.

ESPGHAN’ın pediatrik tanı kılavuzuna göre çölyaktan şüphelenildiğinde ilk değerlendirmede genellikle:

doku transglutaminaz IgA antikoru (tTG-IgA veya TGA-IgA)

ile birlikte:

total IgA

ölçülür.

Bu iki testin birlikte istenmesinin nedeni farklıdır.

İlk test çölyakla ilişkili antikorları araştırırken, total IgA ölçümü IgA temelli testin o çocuk için güvenilir biçimde yorumlanıp yorumlanamayacağını anlamaya yardımcı olur.

Çölyak antikor testi neyi gösterir?

En sık kullanılan ilk testlerden biri doku transglutaminaz IgA antikoru, yani tTG-IgA testidir.

Bu test çölyak hastalığında yükselebilen belirli antikorları ölçer.

Sonuç yüksek çıktığında çölyak şüphesi artabilir.

Ancak doktor yalnızca:

“pozitif mi, negatif mi?”

diye bakmaz.

Ayrıca:

• sonucun ne kadar yüksek olduğuna,
• laboratuvarın normal üst sınırına,
• total IgA düzeyine,
• çocuğun belirtilerine,
• büyüme durumuna,
• ve test sırasında gluten tüketip tüketmediğine

bakılır.

Total IgA neden ölçülür?

Bazı çocuklarda IgA eksikliği bulunabilir.

Bu durumda IgA’ya dayanan standart çölyak antikor testi beklenenden düşük veya negatif çıkabilir.

Bu nedenle total IgA ölçümü, standart test sonucunun güvenilir biçimde yorumlanıp yorumlanamayacağını anlamaya yardımcı olur.

ESPGHAN, total IgA düşük veya ölçülemeyecek düzeydeyse IgG temelli uygun bir test kullanılmasını önermektedir.

“Gluten testi” diye tek bir test var mı?

Hayır.

Ebeveynler internette sıkça:

gluten testi

gluten alerjisi testi

veya:

buğday hassasiyeti testi

gibi ifadeler arayabilir.

Ancak bunlar aynı şeyi ifade etmez.

Çölyak hastalığının belirli bir tanı algoritması vardır ve ilk basamakta çölyaka özgü antikor testleri kullanılır.

Buğday alerjisi ise farklı bir klinik durumdur ve farklı testlerle değerlendirilir.

Çölyak testi öncesinde gluten bırakılmalı mı?

Genellikle hayır.

Bu, çölyak tanısında en önemli noktalardan biridir.

Çocuk çölyak testleri yapılmadan önce glutensiz diyete başlarsa, antikor düzeyleri düşebilir ve test sonuçları daha zor yorumlanabilir.

NIDDK, doğru tanısal sonuçlar için kişinin test sırasında gluten içeren bir diyet tüketiyor olması gerektiğini belirtmektedir.

Bu nedenle çölyaktan şüpheleniyorsanız:

önce gluteni kesip daha sonra test yaptırmak yerine, önce değerlendirme ve test planını doktorla görüşmek daha doğrudur.

Çölyak testi pozitif çıkarsa ne olur?

Pozitif bir test sonucu her çocukta aynı sonraki adım anlamına gelmez.

Doktor öncelikle:

• hangi testin pozitif olduğunu,
• tTG-IgA seviyesinin ne kadar yüksek olduğunu,
• total IgA sonucunu,
• çocuğun gluten tüketmeye devam edip etmediğini

değerlendirir.

Pozitif çölyak serolojisi bulunan çocukların pediatrik gastroenteroloji uzmanına yönlendirilmesi ESPGHAN tarafından önerilmektedir.

Sonraki aşama bazı çocuklarda ek kan testleri olabilirken, bazı çocuklarda endoskopi ve ince bağırsak biyopsisi gerekebilir.

Her çocukta çölyak tanısı için endoskopi gerekir mi?

Hayır.

Güncel pediatrik çölyak tanı yaklaşımındaki en önemli noktalardan biri budur.

ESPGHAN kriterlerine göre bazı çocuklarda, tTG/TGA-IgA düzeyi laboratuvarın normal üst sınırının en az 10 katı ise ve ikinci bir kan örneğinde endomisyum IgA antikoru (EMA-IgA) pozitif bulunursa, uygun uzman değerlendirmesi altında biyopsi yapılmadan tanı konulabilen bir yol kullanılabilir.

Ancak bu:

“Test çok yüksekse evde çölyak tanısı koyabilirsiniz.”

anlamına gelmez.

Belirli laboratuvar ve doğrulama kriterlerinin eksiksiz karşılanması gerekir.

Çölyakta ne zaman endoskopi ve biyopsi gerekir?

tTG-IgA pozitif ancak normal üst sınırın 10 katından düşükse, ESPGHAN çocuklarda yanlış tanı riskini azaltmak için duodenumdan biyopsi alınmasını önermektedir.

Endoskopi sırasında üst sindirim sistemi değerlendirilir ve ince bağırsağın ilk bölümlerinden küçük doku örnekleri alınır.

Bu örnekler mikroskop altında incelenerek bağırsak yüzeyindeki değişiklikler değerlendirilir.

Dolayısıyla doğru soru:

“Çölyak hastalığında herkese endoskopi yapılır mı?”

değil,

“Bu çocuğun kan testleri biyopsisiz tanı kriterlerini karşılıyor mu, yoksa tanıyı doğrulamak için biyopsi gerekiyor mu?”

olmalıdır.

Pediatrik sindirim sistemi hastalıklarında endoskopinin hangi durumlarda değerlendirildiğini Dubai’de çocuk gastroenteroloji hizmeti sayfasından inceleyebilirsiniz. DRFK’nin Türkçe hizmet sayfası çölyak değerlendirmesi, seroloji ve gerektiğinde ince bağırsak biyopsisini pediatrik gastroenteroloji kapsamına almaktadır.

Çocuklarda çölyak endoskopisinde ne yapılır?

Endoskopi gerektiğinde ince ve esnek bir endoskop ağız yoluyla üst sindirim sistemine ilerletilir ve ince bağırsağın başlangıç bölümünden küçük biyopsiler alınır.

Tanısal açıdan önemli olan yalnızca bağırsakların kamerayla görülmesi değildir.

Asıl amaç, alınan dokunun mikroskop altında değerlendirilmesi ve çölyakla uyumlu ince bağırsak değişikliklerinin olup olmadığının belirlenmesidir.

Endoskopi kararı her çocukta otomatik verilmez.

Kan testleri + klinik tablo + tanı kriterleri

birlikte değerlendirilir.

Negatif çölyak testi hastalığı tamamen dışlar mı?

Her zaman değil.

Özellikle çocuk testten önce gluteni azaltmış veya tamamen bırakmışsa sonuçların yorumlanması zorlaşabilir.

Ayrıca IgA eksikliği varsa standart IgA temelli testler yeterli olmayabilir.

NIDDK, klinik şüphenin yüksek olduğu bazı durumlarda negatif serolojiye rağmen ek değerlendirme gerekebileceğini belirtmektedir.

Bu nedenle sonuç yalnızca:

“negatif”

kelimesine bakılarak değerlendirilmemelidir.

HLA-DQ2 ve HLA-DQ8 gen testi gerekli mi?

Her çocukta gerekli değildir.

Çölyak hastalarının büyük bölümünde HLA-DQ2 veya HLA-DQ8 ile ilişkili genetik yapı bulunur.

Ancak bu genlerin bulunması çölyak tanısını kanıtlamaz, çünkü hastalığı hiçbir zaman geliştirmeyecek birçok sağlıklı kişide de bulunabilir.

ESPGHAN’ın güncel pediatrik tanı algoritmasında HLA-DQ2/DQ8 testi, biyopsisiz tanı kriterlerini karşılayan çocuklarda zorunlu değildir.

Genetik test daha çok tanının belirsiz olduğu seçilmiş durumlarda yardımcı olabilir.

Çocuğumda çölyak olabilir diye glutensiz diyet denemeli miyim?

Tanı koymak amacıyla yapılması önerilmez.

Çocuk buğday veya gluteni bıraktığında bazı şikâyetleri farklı nedenlerle azalabilir.

Bu düzelme tek başına çölyak hastalığını kanıtlamaz.

Daha önemlisi, glutensiz diyete erken başlanması:

• kan testlerini,
• daha sonra gerekebilecek biyopsiyi,
• ve tanının güvenilir biçimde doğrulanmasını

zorlaştırabilir.

En doğru sıra genellikle:

çölyaktan şüphelenme → gluten tüketimi devam ederken test → sonuçların değerlendirilmesi → gerekiyorsa endoskopi → tanı doğrulanınca tedavi

şeklindedir.

Çocuklarda çölyak hastalığının tedavisi nedir?

Tanı doğrulandıktan sonra çölyak hastalığının temel tedavisi sıkı ve sürekli glutensiz beslenmedir.

ESPGHAN’ın 2024 pediatrik glutensiz diyet çalışması, yalnızca gluten içeren yiyecekleri çıkarmanın değil;

• uygun besin alternatiflerinin seçilmesinin,
• etiket okumanın,
• gluten bulaşının önlenmesinin,
• yeterli beslenmenin,
• ve diyete uyumun

önemini vurgulamaktadır.

Bu nedenle çölyak tedavisi:

“ekmeği bırakmak”

kadar basit değildir.

Çocuğun büyümesini destekleyen dengeli bir beslenme planı oluşturulmalıdır.

Glutensiz diyette gluten bulaşı neden önemlidir?

Gluten yalnızca ana malzemelerden gelmeyebilir.

Hazırlama sırasında:

• aynı kesme tahtasının,
• aynı tost makinesinin,
• aynı servis kaşığının,
• veya glutenli ürünlerle temas etmiş yüzeylerin

kullanılması çapraz temas oluşturabilir.

ESPGHAN’ın pediatrik glutensiz beslenme önerileri de evde ve dışarıda gluten çapraz temasına dikkat edilmesinin önemini vurgulamaktadır.

Bu nedenle ailelerin yalnızca “hangi gıdada gluten var?” sorusunu değil, “gıda hazırlanırken glutenle temas etmiş olabilir mi?” sorusunu da öğrenmesi gerekir.

Çölyak tedavisinden sonra çocuğun büyümesi düzelir mi?

Birçok çocukta doğru tanı ve glutensiz beslenme sonrasında sindirim sistemi belirtileri ve beslenme durumu düzelebilir.

Ancak takip yalnızca:

“Karın ağrısı geçti mi?”

sorusu üzerinden yapılmaz.

Çocuğun:

• kilosu,
• boyu,
• büyüme hızı,
• beslenme durumu,
• demir gibi eksiklikleri,
• çölyak antikorları

gerektiğinde takip edilir.

Özellikle çölyak ilk olarak kilo alamama veya büyümede yavaşlama ile ortaya çıktıysa büyüme takibi önemlidir.

Çocuk ne zaman pediatrik gastroenteroloji uzmanına götürülmelidir?

Çocuğun çölyak kan testleri pozitifse, test sonuçları birbiriyle uyumlu değilse veya sindirim sistemi şikâyetleri büyüme sorunlarıyla birlikte devam ediyorsa pediatrik gastroenteroloji değerlendirmesi önem kazanır.

Uzman değerlendirmesindeki amaç:

daha fazla test istemek değil, doğru testi doğru sırayla kullanmaktır.

Değerlendirmede şu sorular cevaplanabilir:

Doğru çölyak testleri yapıldı mı?

Test yapılırken çocuk gluten tüketiyor muydu?

Antikor seviyesi biyopsisiz tanı kriterlerine uygun mu?

Endoskopi gerçekten gerekli mi?

Belirtileri açıklayabilecek başka bir sindirim sistemi hastalığı olabilir mi?

Bu tür durumlarda Dubai’de çocuk gastroenteroloğu hizmeti üzerinden pediatrik gastroenteroloji değerlendirme süreci incelenebilir.

Hangi belirtilerde daha hızlı tıbbi değerlendirme gerekir?

Çölyak genellikle kronik seyirli bir hastalıktır ve tek başına akut acil durum şeklinde ortaya çıkması beklenmez.

Ancak çocukta:

• belirgin kilo kaybı,
• büyümede ciddi gerileme,
• sıvı alamayacak kadar tekrarlayan kusma,
• ciddi susuzluk belirtileri,
• kanlı kusma,
• dışkıda belirgin kan,
• şiddetli veya giderek artan karın ağrısı,
• belirgin karın şişliği,
• olağan dışı halsizlik

varsa rutin çölyak randevusunu beklemek yerine daha hızlı tıbbi değerlendirme gerekir.

Bu bulguların bulunması çölyak olduğu anlamına gelmez; başka önemli nedenlerin dışlanmasını gerektirir.

Çölyak değerlendirmesine giderken hangi bilgileri hazırlamalısınız?

Doktor görüşmesinden önce mümkünse:

• çocuğun önceki kilo ve boy ölçümlerini,
• varsa eski kan tahlillerini,
• demir ve hemoglobin sonuçlarını,
• ishal veya kabızlığın ne kadar sürdüğünü,
• karın ağrısı ve şişkinlik durumunu,
• kusma olup olmadığını,
• ailede çölyak hastalığı bulunup bulunmadığını,
• çocuğun bıraktığı gıdaları

not edin.

Özellikle şu bilgiyi doktorla paylaşın:

Çocuk testlerden önce gluteni azalttı mı veya tamamen bıraktı mı?

Bu ayrıntı testlerin yorumlanmasını doğrudan etkileyebilir.

Çocuklarda çölyak hastalığı hakkında sık sorulan sorular

Çocuklarda çölyak hastalığının en sık belirtileri nelerdir?

Karın ağrısı, şişkinlik, ishal ve kabızlık gibi sindirim sistemi şikâyetleri görülebilir. Bazı çocuklarda ise kilo alamama, büyümenin yavaşlaması veya demir eksikliği daha belirgin olabilir.

Çölyak hastası bir çocukta ishal olmak zorunda mı?

Hayır. Çölyak kabızlık, karın ağrısı, şişkinlik, demir eksikliği veya büyüme sorunlarıyla da ortaya çıkabilir.

Çocuklarda ilk çölyak testi hangisidir?

Çölyaktan şüphelenilen çocuklarda ESPGHAN ilk değerlendirmede tTG/TGA-IgA ile total IgA ölçümünü önermektedir.

Çölyak testi aç karnına mı yapılır?

Çölyak serolojisinde asıl kritik nokta açlık değil, çocuğun tanı sürecinde gluten tüketmeye devam ediyor olmasıdır. Test öncesi özel hazırlık konusunda laboratuvar veya doktorun verdiği talimatlar izlenmelidir.

Testten önce gluteni bırakmak gerekir mi?

Hayır. Glutensiz diyet test sonuçlarını etkileyebilir ve tanıyı zorlaştırabilir.

Çölyak testi pozitif çıkan her çocuk endoskopi olur mu?

Hayır. Belirli ve sıkı ESPGHAN kriterlerini karşılayan bazı çocuklarda biyopsisiz tanı mümkün olabilir. Kriterleri karşılamayan çocuklarda endoskopi ve ince bağırsak biyopsisi gerekebilir.

Çölyak hastalığı ile buğday alerjisi aynı mıdır?

Hayır. Çölyak ve buğday alerjisi farklı bağışıklık mekanizmaları ve farklı tanı süreçleri olan iki ayrı durumdur.

Çölyak çocuğun kilo almasını engeller mi?

Bazı çocuklarda emilim etkilenebildiği için kilo alamama veya büyüme yavaşlığı görülebilir; ancak kilo alamamanın çölyak dışında birçok nedeni vardır.

Çölyak tamamen geçer mi?

Çölyak kronik bir hastalıktır. Tanı doğrulandıktan sonra tedavinin temeli glutensiz diyete sürekli uyumdur.

Sonuç: Çölyak şüphesinde gluteni kesmeden önce doğru testleri yaptırın

Çocuğunda çölyaktan şüphelenen ailelerin yaptığı en önemli hatalardan biri:

önce gluteni tamamen bırakıp testleri daha sonra yaptırmaktır.

Daha doğru tanısal sıra genellikle:

belirtiler ve büyüme öyküsü → çölyak kan testleri → sonuçların uzman tarafından yorumlanması → gerekiyorsa endoskopi ve biyopsi → tanı doğrulandıktan sonra glutensiz beslenme

şeklindedir.

Ayrıca çocuklarda çölyak hastalığının her zaman:

ishal + çok zayıf çocuk

şeklinde görünmediğini bilmek önemlidir.

Hastalık bazen:

kabızlık, karın ağrısı, şişkinlik, demir eksikliği veya büyümenin yavaşlaması

ile de fark edilebilir.

Bu nedenle tek bir belirti yerine çocuğun tüm klinik tablosu ve büyüme seyri değerlendirilmelidir.

DRFK Dubai’de çocuklarda çölyak değerlendirmesi

Çocuğun çölyak testleri pozitif çıktıysa, sonuçlar belirsizse, büyüme geriliği ile birlikte devam eden sindirim sistemi şikâyetleri varsa veya endoskopi gerekip gerekmediği konusunda değerlendirme gerekiyorsa pediatrik gastroenteroloji görüşü alınabilir.

Dr. Hatiçenur Kırar, DRFK Dubai’de Pediatrist ve Pediatrik Gastroenterolog olarak görev yapmaktadır. DRFK’de yayımlanan uzman profilinde pediatride 10 yılı aşkın, pediatrik gastroenterolojide 4 yıllık odaklı deneyimi bulunduğu; çölyak hastalığı, reflü, kabızlık, ishal, gıda alerjileri, karın ağrısı ve pediatrik endoskopi alanlarında çalıştığı belirtilmektedir.

Çölyak, büyüme sorunları veya diğer sindirim sistemi yakınmalarının değerlendirilmesi hakkında ayrıntılı bilgi için Dubai’de çocuk gastroenteroloğu ve pediatrik gastroenteroloji hizmeti incelenebilir.

Gerekli durumlarda DRFK’nin randevu sayfası üzerinden Pediatrik Gastroenteroloji değerlendirmesi planlanabilir.

Tıbbi inceleme için: Dr. Hatiçenur Kırar Pediatrist ve Pediatrik Gastroenterolog, DRFK Dubai.